PRACA Z DZIECKIEM LEWORĘCZNYM

PROGRAM PRACY Z DZIECKIEM LEWORĘCZNYM

To, czy dziecko posługuje się prawą czy lewą ręką jest uzależnione od lateralizacji, która jest ważnym elementem w rozwoju dziecka. Proces lateralizacji jest związany ze względną przewagą rozwoju obu półkul mózgowych. Funkcjonalna przewaga jednej półkuli mózgowej nad drugą ma swoje uzasadnienie w rozwoju filogenetycznym człowieka, kształtuje się natomiast w rozwoju osobniczym (ontogenetycznym). Ze względu na fakt krzyżowania się większości szlaków nerwowych, drogi nerwowe z prawej strony ciała docierają do lewej półkuli, a z lewej strony ciała do półkuli prawej. Zatem funkcjonalnej dominacji prawej strony ciała (głównie ręki) odpowiada dominacja lewej półkuli mózgowej. Rozwój lateralizacji zależy również od oddziaływań środowiska, które w sposób zamierzony i niezamierzony wpływa na kształtowanie się przewagi stronnej u dziecka.
Rodzaje lateralizacji:
• lateralizacja jednorodna prawostronna - przewaga prawej strony ciała nad lewą i to zarówno w zakresie pracy kończyn górnych, dolnych, ruchów tułowia, jak i niektórych parzystych narządów zmysłowych, zwłaszcza oczu
• lateralizacja jednorodnej lewostronnej -przewaga całej lewej strony ciała ( zarówno ręki, nogi jak i oka)
• lateralizacji niejednorodnej, zwanej inaczej skrzyżowaną- ( brak dominacji )
• lateralizacja nieustalona
Praworęczność u dzieci ustala się zwykle ok. 2- 3 roku życia, natomiast leworęczność w wieku 3-4 lat. Proces lateralizacji powinien się zakończyć w wieku szkolnym.
Leworęczność jeszcze w niedalekiej przeszłości uchodziła za niepożądany, a nawet wstydliwy objaw, znamionujący odchylenie od normy. Dziś już wiemy, że należy respektować indywidualność wszystkich dzieci- także dziecka leworęcznego.
Pamiętamy, że dziecko jest podmiotem wszelkich oddziaływań wychowawczych.

W wieku przedszkolnym, który jest tak ważny dla przygotowania dziecka do szkoły, powinny zostać rozwiązane zasadnicze problemy dotyczące leworęczności. Decyzja, czy dziecko będzie posługiwało się prawą, czy lewą, jest podejmowana z końcem okresu przedszkolnego i opiera się na dłuższej obserwacji. Dzieci z lewostronną lateralizacją mają o wiele więcej problemów z nauką pisania niż ich praworęczni rówieśnicy. Wkładają o wiele więcej wysiłku w naukę pisania, a efekty są czasem niezadowalające, toteż prowadzi to niekiedy do zniechęcenia się tych dzieci do nauki pisania. Tempo pracy na lekcji jest wolne, nie nadążają z wykonywaniem poleceń nauczyciela. Wolniej rysują, wolniej wycinają itd., a poziom graficzny prac jest niezadowalający. Robią wiele błędów przy przepisywaniu np. odwracają, przestawiają i opuszczają literki.
Nauczyciel i rodzic aby umożliwić dziecku leworęcznemu dobry start w szkole, powinni przestrzegać pewnych zasad. M. Bogdanowicz wymienia następujące zasady:

Zasady pracy z dzieckiem leworęcznym.
1. Właściwa postawa wobec leworęczności.
Leworęczność należy traktować jako naturalne zjawisko jak praworęczność, nie wolno przestawiać dziecka leworęcznego na siłę na prawą rękę. Należy mu stworzyć atmosferę do nauki, nie może ono czuć się gorsze, gdyż wtedy traci wiarę we własne możliwości. Rodzice i nauczyciele winni akceptować dziecko takie jakie jest, nie dawać mu odczuć, że jest inne. Wtedy będzie ono miało odpowiednie warunki do rozwoju.
2. Wczesna diagnoza dziecka leworęcznego.
Proces lateralizacji kończy się w wieku szkolnym, toteż diagnozy należy dokonać w wieku 5- 6 lat. Obejmuje ona lateralizację, rozwój motoryki, orientację w schemacie własnego ciała i w przestrzeni. Ocenia się również poziom rozwoju umysłowego.
3. Trafna diagnoza co do postępowania z dzieckiem leworęcznym.
Przy podejmowaniu takich decyzji przestrzegamy zasady nie przeuczania dzieci:
o lewostronnie zlateralizowanych,
o oburęcznych i leworęcznych,
o mało sprawnych motorycznie,
o opóźnionych w rozwoju umysłowym,
o nie akceptujących prób przeuczania.
4. Prawidłowa postawa ciała dziecka leworęcznego podczas pisania.
Duży wysiłek jaki dzieci wkładają w naukę pisania, nadmierne napięcie mięśni powoduje, że są one przygarbione, schylają głowę zbyt nisko lub ją przekrzywiają.
Prawidłowa postawa to:
o obie stopy oparte o podłogę, przedramiona o stół, plecy proste,
o tułów nie może opierać się o ławkę.
Dziecko nie może mieć sąsiada z lewej strony ławki, gdyż ogranicza to swobodę pisania lewej ręki. Najlepiej gdy światło pada na zeszyt z góry lub z prawej strony.
5. Właściwe ułożenie zeszytu.
Zeszyt leży na ławce na lewo od osi ciała piszącego dziecka, w pewnej odległości od dolnego brzegu ławki. Ułożony jest na stole ukośnie, lewy górny róg skierowany jest do góry, prawy ku dołowi. Takie ułożenie pozwala na wzrokową kontrolę pisanego tekstu, dziecko nie zasłania sobie ręką.
6. Przybór do pisania.
Należy zwracać szczególną uwagę na pochylenie przyboru do pisania.
Dłoń opiera się o blat stołu, palce lewej ręki przesuwają się w prawo zawsze pod linią. W ten sposób pismo zabezpieczone jest przed rozmazywaniem.
W początkowym etapie nauki pisania bardzo dobrze jest stosować ołówek.
7. Organizacja ruchów pisania.
W całym procesie wyrabiania u dziecka właściwych nawyków podczas pisania ważne jest:
o dbanie o prawidłowe zapisywanie liter,
o trening w zakresie płynnego przesuwania ręki od lewej do prawej strony zeszytu.
8. Ćwiczenia odprężające.
Ten rodzaj ćwiczeń jest niezbędny, jest formą relaksu. Praktykuje się np. rysowanie kresek w różnych kierunkach, kiedy dziecko stoi i w sposób nieskrępowany trzyma ołówek. Zapobiega się w ten sposób kurczowemu trzymaniu przyboru do pisania. Ręka się odpręża w nadgarstku "trzepanie dłonią", bądź też zmienia się napięcie mięśniowe z postępującym rozprężeniem "ściśnięcie palców i otwarcie".
Zasady i zalecenia dla rodziców.
1. Dziecko leworęczne traktować normalnie, wzmacniać wrodzoną lateralizację.
2. Zapoznać się z podstawowymi zasadami metodycznymi dotyczącymi nauki pisania i rysowania.
3. Wyposażyć dziecko w przyrząd do pisania i nauczyć dziecko prawidłowo go trzymać.
4. Prowadzić ćwiczenia przygotowujące do pisania np. po śladzie, folii, na wielkich arkuszach papieru.
5. Uatrakcyjniać ćwiczenia.
6. Wprowadzać krótkie przerwy, ćwiczenia odprężające, nie pozwalać na przepisywanie zbyt długich tekstów.
7. Współpracować z nauczycielem uczącym.
8. Stworzyć atmosferę akceptacji dziecka leworęcznego.

Zasady i zalecenia dla nauczycieli.
1. Być świadomym i pewnym którą ręką pisze uczeń, pomocne tutaj są opinie poradni psychologiczno- pedagogicznej.
2. Przygotować rodziców do pracy z dzieckiem leworęcznym.
3. Konsekwentnie stosować zasady metodyczne pisania lewą ręką.
4. Właściwie motywować uczniów, pobudzać i dodawać im pewności.
5. Nie oceniać negatywnie pisma.
6. Zapewnić dobry przybór do pisania.
7. Właściwie rozsadzić uczniów w ławce, dwaj leworęczni uczniowie obok siebie, bądź dziecko leworęczne po lewej stronie dziecka praworęcznego.
8. Wprowadzać przerwy i ćwiczenia rozluźniające.
Jedną z najważniejszych dziedzin, w jakiej należałoby udzielić pomocy leworęcznemu dziecku, jest przygotowanie go do nauki pisania, a następnie wdrożenie do techniki pisania odpowiadającej potrzebom osoby leworęcznej. Celom tym służą zajęcia stymulująco - korekcyjne i zajęcia wdrażające do pisania lewą ręką. Zajęcia stymulująco - korekcyjne mają z jednej strony aktywizować rozwój psychomotoryczny dziecka: funkcje percepcyjne, motoryczne i ich koordynację oraz korygować fragmentaryczne opóźnienia rozwojowe określonych funkcji i zaburzenia ich integracji. Wyrównywanie dysharmonii rozwojowych sprzyja uzyskiwaniu przez dziecko gotowości do nauki pisania i czytania.

Do szczegółowych celów zajęć stymulująco - kompensacyjnych należą:
• pobudzanie rozwoju ruchowego dziecka, szczególnie usprawnianie motoryki rąk (wiele dzieci leworęcznych jest mało sprawnych manualnie, a czynność pisania wymaga dobrej sprawności ruchowej),
• zachęcenie dzieci do rysowania i zajęć grafomotorycznych,
• rozwijanie percepcji wzrokowej koordynacji wzrokowo - ruchowej poprzez zajęcia grafomotoryczne,
• kształcenie orientacji w lewej i prawej stronie schematu ciała i przestrzeni,
• wykształcenie prawidłowego uchwytu ołówka,
• kształcenie nawyków ruchowych związanych z postawą ciała, ułożeniem zeszytu, ręki i ołówka podczas pisania lewą ręką,
• kształcenie nawyków ruchowych związanych z kierunkiem pisania od lewej do prawej strony, kierunkiem kreślenia linii pionowych, poziomych i okręgów,
• kształcenie zdolności do kontrolowania i regulowania napięcia mięśniowego i odpoczynku,
• rozwijanie umiejętności rozluźniania napięcia mięśniowego i odpoczynku.
Ćwiczenia stymulacyjno - korekcyjne powinniśmy prowadzić w przedszkolu i przekazywać rodzicom wskazania, jak pracować i kontynuować je w domu. Postępowanie z dzieckiem leworęcznym rozumiemy jako świadome, uzgadniane współdziałanie rodziców, nauczyciela i dziecka. Zajęcia powinny mieć formę zabawy i być różnorodne i atrakcyjne dla dziecka.

Organizując ćwiczenia dla dzieci leworęcznych warto posłużyć się metodą dobrego startu M. Bogdanowicz. Metoda ta jest wyjątkowo korzystna dla przygotowania dzieci leworęcznych do nauki pisania, ponieważ wszechstronnie stymuluje rozwój funkcji leżących u podstaw czynności pisania i czytania. Udział dzieci leworęcznych w zajęciach prowadzonych metodą dobrego startu jest pożądany ze względu na takie cele szczegółowe jak: usprawnienie motoryki rąk, koordynacji wzrokowo - ruchowej, wytwarzanie i utrwalanie nawyków ruchowych związanych z pisaniem, kształcenie umiejętności regulowania napięcia mięśniowego oraz kształcenie orientacji w schemacie ciała i przestrzeni.

I Ćwiczenia rozwijające precyzję i koordynację ruchów
• Zabawy palcami i dłońmi:
- teatrzyk cieni
- teatrzyk ruchu
• Zabawy manipulacyjne:
- rozkruszanie palcami grudek piasku
- zabawy piaskiem i wodą
- nawlekanie koralików
- ugniatanie kuleczek z papieru i plasteliny
- wycinanie papieru
- wyrywanki itp.
• Zabawy konstrukcyjne:
- klocki Lego
- konstruowanie z klocków łączonych za pomocą śrub
• Zabawy dydaktyczne:
- puzzle
- układanki z drobnych elementów
• Zajęcia plastyczne:
- modelowanie w plastelinie, modelinie
- malowanie palcem
- rysowanie za pomocą różnych narzędzi

II Ćwiczenia pobudzające motywację do czynności grafomotorycznych
• Zabawy w rysowanie
• Malowanie palcami i całymi dłońmi
• Odciskanie śladów dłoni i stóp
• Malowanie grubym pędzlem
• Malowanki - niespodzianki (pokrywanie farbą rysunków wykonanych świecą)
• Obrysowanie dłoni i stóp oraz całego ciała
• Rysowanie według szablonów
• Zabawy ruchowo - słuchowo - wzrokowe :
- rysowane piosenki
- rysowane wyliczanki
- rysowane wierszyki (np. W. Szuman)
• Rysowanie prostych schematów
• Próby samodzielnego rysowania

III Ćwiczenia kształcące prawidłowy uchwyt i regulujące napięcie mięśniowe rąk
• Świadomość prawidłowego uchwytu i napięcia mięśniowego
• Ćwiczenia w płaszczyźnie pionowej
• Zabawy z wodą
• Ćwiczenia grafomotoryczne H. Tymichowej

IV Ćwiczenia kształcące nawyki ruchowe związane z kierunkiem pisania
• Uświadamianie kierunków prawo - lewo w schemacie własnego ciała
• Ćwiczenia w określaniu kierunków w przestrzeni: góra - dół, prawo - lewo
• Ćwiczenia utrwalające zachowanie kierunku ruchu od lewej do prawej strony
• Ćwiczenia grafomotoryczne z utrwaleniem kierunku kreślenia linii pionowych i poziomych oraz kręgów

V Ćwiczenia usprawniające koordynację wzrokowo - ruchową
• Różnorodne zajęcia
- czynności samoobsługowe
- zabawy manipulacyjne
- zabawy konstrukcyjne
- zabawy dydaktyczne
- zajęcia plastyczne
- ćwiczenia grafomotoryczne:
o zamalowywanie obrazków
o kalkowanie
o obrysowywanie przedmiotów i rysowanie w szablonach
o rysowanie po "śladzie"
o rysowanie "od ręki"
o odwzorowywanie rysunków
o ćwiczenia ruchowo - słuchowo - wzrokowe

VI Ćwiczenia kształcące świadomość w schemacie ciała i orientację przestrzeni
• Uświadamianie schematu własnego ciała
• Obrysowywanie części ciała i nazywanie ich
• Ćwiczenia ruchowe prowadzone metodą W.Sherborne
• Ćwiczenia metodą dobrego startu
• Ćwiczenia w określaniu stosunków między przedmiotami
• Ćwiczenia graficzne kształcące orientację w przestrzeni
• Ćwiczenia graficzne, np.: "szlaczki na kartkach"
• Zabawy dydaktyczne, np.: loteryjki, układanki
Ćwiczenia utrwalające pisownię liter podobnych pod względem kształtu, lecz inaczej ułożonych w przestrzeni


LITERATURA:
1. M. Bogdanowicz, Leworęczność u dzieci, Warszawa 1989
2. M. Bogdanowicz, Metoda dobrego startu w pracy z dzieckiem w wieku od 5 do 10 lat, Warszawa 1985
3. Bogdanowicz M. "Profilaktyka i terapia w pracy z leworęcznym uczniem" – wskazówki metodyczne
4. Bogdanowicz M. "Trudności dziecka leworęcznego", "Wychowanie w przedszkolu" 1989, nr 9
5. Grabowska A. "Leworęczność- praworęczność: próby kategoryzacji
6. M. Dmochowska, Zanim dziecko zacznie pisać, Warszawa 1973





Opracowała : Aleksandra Rybakowska
Przedszkolowo.pl logo